De  symfonie is gebaseerd op de gelijknamige fantasytrilogie van J.R.R. Tolkien, die ook is vereeuwigd in de filmtrilogie van regisseur Peter Jackson. Elk van de vijf delen van de symfonie illustreert een belangrijk personage of gebeurtenis uit het  Lord of the Rings -verhaal: “Gandalf”, de tovenaar; “Lothlorien”, de thuisbasis van de elfen; “Gollum”, de zielige voormalige bewaker van de ring; “Journey in the Dark”, een kroniek van een expeditie door verlaten dwergmijnen; en “Hobbits”. 

De Meij zegt over elk deel:
1) GANDALF (De Tovenaar)
Het eerste deel is een muzikaal portret van de tovenaar Gandalf, een van de hoofdpersonages van de trilogie. Zijn wijze en nobele persoonlijkheid wordt uitgedrukt door een statig motief dat in verschillende vormen wordt gebruikt in de delen IV en V. De plotselinge opening van het Allegro vivace is indicatief voor de onvoorspelbaarheid van de grijze tovenaar, gevolgd door een wilde rit op zijn prachtige paard “Shadowfax”.

II) LOTHLORIEN (Het Elfenbos)
Het tweede deel is een impressie van Lothlorien, het elfenbos met zijn prachtige bomen, planten, exotische vogels, uitgedrukt door houtblazerssolo’s. De ontmoeting van de Hobbit Frodo met de Vrouwe Galadriel wordt belichaamd in een charmant Allegretto; in de Spiegel van Galadriel, een zilveren bassin in het bos, vangt Frodo drie visioenen op, waarvan de laatste, een groot onheilspellend Oog, hem enorm van streek maakt.

II) GOLLUM (Sméagol)
Het derde deel beschrijft het monsterlijke wezen Gollum, een slijmerig, verlegen wezen dat wordt vertegenwoordigd door de sopraansaxofoon. Het mompelt en praat tegen zichzelf, sist en lispelt, zeurt en giechelt, is afwisselend zielig en kwaadaardig, is voortdurend op de vlucht en op zoek naar zijn gekoesterde schat, de Ring.

IV) REIS IN HET DUISTER
Het vierde deel beschrijft de moeizame tocht van de Fellowship of the Ring, geleid door de tovenaar Gandalf, door de donkere tunnels van de Mijnen van Moria. De langzame cadens en de angst zijn duidelijk hoorbaar in het monotone ritme van de lage koperblazers, piano en percussie. Na een wilde achtervolging door vijandige wezens, de Orks, raakt Gandalf verwikkeld in een gevecht met een afschuwelijk monster, de Balrog, en stort neer van de ondergrondse brug van Khazad-Dum in een peilloze afgrond.

V) HOBBITS
Het vijfde deel drukt het zorgeloze en optimistische karakter van de Hobbits uit in een vrolijke volksdans; de hymne die volgt straalt de vastberadenheid en noblesse van het hobbitvolk uit. De symfonie eindigt niet uitbundig, maar wordt vredig en berustend afgesloten, in overeenstemming met de symbolische stemming van het laatste hoofdstuk “The Grey Havens” waarin Frodo en Gandalf wegvaren in een wit schip en langzaam achter de horizon verdwijnen.